Taalwenke 4

Ek stel voor dat julle hierdie uitdruk en BAIE goed bestudeer:
TAALWENKE 4
4.1: Ontkenningsvorm
‘Geen’ (of gʼn) of ‘geeneen’ word gewoonlik deur ʼn ‘nie’ aan die einde van die sin gevolg.
Geen aansoeke is ontvang nie.
Geeneen het geantwoord nie.
MAAR:
Wie het geantwoord? Geeneen.
Dit het geen nut.
4.2. Byvoeglike naamwoorde met ‘-lik’
Byvoeglike naamwoorde wat op ‘-ig’ eindig, word net so as bywoord gebruik, sonder die agtervoegsel ‘-lik’
Bloedig vererg (NIE: bloediglik)
Naarstig soek (NIE naarstiglik)
Wettig verbind (NIE: wettiglik)
4.3. Lidwoorde
‘Miljoen’,’ miljard’ en ‘triljoen’ word deur ‘ ʼn’ voorafgegaan, maar ‘honderd ‘ en ‘duisend’ word daarsonder geskryf.
ʼn miljoen motors
ʼn miljard rand
ʼn triljoen korrels sand
MAAR:
honderd motors
duisend mense
4.4. Werkwoorde wat op ‘-eer’ eindig
By werkwoorde met twee lettergrepe, met die klem op die tweede lettergreep, is daar ʼn keuse of die verledetydsvorm van die werkwoord met of sonder ‘ge-‘ geskryf word, tensy die werkwoord met ʼn voorvoegsel begin.
Hanteer of gehanteer
Studeer of gestudeer
Beseer (NIE: gebeseer)
Vereer (NIE: gevereer)
By werkwoorde met drie of meer lettergrepe. Moet die verledetydvorm met ‘ge-‘ geksyf word. Tensy die werkwoord met die voorvoegsel ‘ver-‘ begin.
Geherstruktureer
Geïgnoreer
Verkleineer (NIE: geverkleineer)
4.5. Voltooide deelwoorde as byvoeglike naamwoorde
Wanneer ʼn voltooide deelwoord met ‘-eer’ as byvoeglike naamwoord gebruik word, moet dit met ‘ge-‘ geskryf word, tensy dit met ‘be-, ont-‘ of ‘ver-‘ begin.
gegroepeerde voorbeeld
geïllustreerde bladsye
verteerde kos (NIE: geverteerde kos)
ontbeende vleis )NIE: geontbeende vleis)
4.6. Voornaamwoore:
4.6.1. Die uitsluitlike gebruik van die persoonlike voornaamwoord ‘hy’ of ‘sy’ of besitlike voornaamwoord ‘sy’ (of ‘haar’) wanneer ʼn persoon se geslag onbekend is, word as seksisties en misleidend beskou.
(NIE: Daar word van ʼn bestuurder verwag om sy motor se vensters te was.)
(NIE: ʼn Kinderoppasser moet altyd betyds vir haar skof opdaag.)
Die beste oplossing vir hierdie probleem is om die meervoudsvorm te gebruik.
Daar word van bestuurders verwag om hulle motors se vensters te was.
Kinderoppassers moet altyd betyds vir hulle skofte opdaag.
Indien die meervoud glad nie kan werk nie, kan ‘hy ‘ of ‘sy of haar’ as laaste opsie gebruik word.
Help die pasiënt waar nodig. As hy of sy nie self kan loop nie, organiseer ʼn rolstoel
ʼn Kinderoppasser moet altyd betyds vir sy of haar skof opdaag.
4.6.2. Die wederkerende voornaamwoord word dikwels verkeerdelik in plaas van die persoonlike voornaamwoord gebruik.
Die taak is deur my en die bestuurder uitgevoer.
(NIE: Die taak is deur myself en die bestuurder uitgevoer.)
Hy het hom bloedig vererg.
(NIE: Hy het homself bloedig vererg.)
WENK: Werkwoorde wat slegs wederkerend gebruik kan word, neem nie die wederkerende voornaamwoord nie, want uit die aard van die werkwoord is dit duidelik na wie verwys word. Byvoorbeeld ‘bemoei’. ‘Ek gaan my nie daarmee bemoei nie’ (NIE: ‘Ek gaan myself nie daarmee bemoei nie.’)
Werkwoorde wat wederkerend óf nie-wederkerend gebruik kan word, kan wel die wederkerende werkwoord neem om verwarring uit te skakel. Byvoorbeeld ‘gun’ ‘Ek gun myself ʼn dag verlof’ OF ‘Ek gun jou ʼn dag verlof.’
Die woord ‘self’ kan ook terwille van nadruk gebruik word, soos in die sin ‘Ek het self al hoeveel keer dit gedoen’, om te beklemtoon dat jy van jouself en niemand anders praat nie.

2 thoughts on “Taalwenke 4

  1. Karel says:

    Baie dankie vir die skryfwenke. Ek liaseer graag myne en slaan dit gereeld na. Net ‘n klein versoekie van my af. Wil julle nie iets se oor die gebruik van “hulle” en “hul” nie asseblief. Sal dit baie waardeer, want ek vind dikwels dat ek nie “hulle” twee keer in dieselfde sin wil gebruik nie en dan is ek nie seker of “hul” aanvaarbaar is nie.

Lewer kommentaar